-
Поміж Володимиром, Києвом та Супраслем
Короткий нарис з етноконфесійної історії Більська і Підляшшя у першій половині XVI ст. Існуюча сьогодні система державних кордонів і адміністративних меж воєводського/обласного та повітового рівня, хоч мала деякі свої обумовлення у давнішому часі, сформувалася щойно поміж кінцем XVIII та серединою ХХ ст. Тому для зрозуміння історичних та етнокультурних процесів, які формували нашу історичну долю та залишали культурні пам’ятки, треба трактувати всі, заселені етнічними українцями частини географічного Середнього Побужжя – Південне і Північне Підляшшя у Польщі та Берестейщину у Білорусі, як одне ціле. На їхню цілісність вказує й факт, що аж до 1790-х років, коли почалася перша стадія розрізання державними кордонами, яке згодом програмувало три своєрідні шляхи дальшого розвитку, майже весь…
-
На підляський стіл – біла руська сіль
Минуло Різдво, чекаємо Великодня. Попереджує його Великий піст… А посту, навіть найменшого, бути не може без риби, яку без солі колись не було як зберегти. Та й великоднє яйце і м’ясце посолити також треба… Переглядаючи письмові джерела зв’язані з історією Підляшшя у XVI ст., можемо натрапити на документи, які мають відношення до торгівлі сіллю, в яку задіяна була «господарська» адміністрація, отже, люди призначені «господарем» – великим князем литовським і руським. Для прикладу, 31 грудня 1501 року князь Олександр повідомляв, що «луцькому митникові і його товаришам» наказав він «комори наші справити соляниї за свої пінязи в містех наших – в Луцьку, у Бересті, в Дорогичині. І має він з тих комор…
-
Z podlaskiego archiwum: Eugeniusz Ryżyk (1989): Młody ruch ukraiński na Podlasiu
Вступ Редакції «Над Бугом і Нарвою»: Przed 20 laty powstał Związek Ukraińców Podlasia, co było ukoronowaniem wysiłków pokolenia młodej podlaskiej inteligencji, która wkraczając na początku lat 80. w dorosłe życie, odnajdywała swój szlak do ukraińskiego samookreślenia narodowego. Jest to już wystarczający szmat czasu, aby określić ten okres jako historyczną przeszłość i aby spróbować przybliżyć naszym czytelnikom fakty i emocje sprzed trzech dziesięcioleci. Młodym, aby dowiedzieli co się działo, „gdy ich na świecie jeszcze nie było”, starszym — aby wspomnieli „dawne dzieje” i może sami coś zechcieli dodać do tekstów i zdjęć z naszego mini-archiwum. Otwieramy go publikacją artykułu, który ukazał się w 1989 roku na łamach polskojęzycznego zeszytu Czasopisma Studentów…
-
Nauczanie języka ukraińskiego w Milejczycach
Szkic do historii szkolnictwa na Północnym Podlasiu w XX wieku Historia ukraińskiego szkolnictwa na Północnym Podlasiu jest tą kartą przeszłości, którą trzeba zaliczyć do niezbadanych przez historyków i co najważniejsze – zapomnianych przez współczesne pokolenie. Jednak kwestia ta jest ważna nie tylko dla naukowego zbadania przeszłości. Dlatego też należy poświęcić jej uwagę jako przykładowi historii formowania się struktur szkolnictwa ukraińskiego na obrzeżach terytorium etnograficznego. O ile o szkolnictwie ukraińskim w południowej części Podlasia cokolwiek już wiadomo, o tyle wiedzę o historii ukraińskiego szkolnictwa na północ od rzeki Bug, w granicach dzisiejszego Północnego Podlasia, skrywają ciemne chmury. Właśnie w tym niewielkim tekście skupiono uwagę na próbach zorganizowania nauki języka ojczystego dla…
-
Paweł Charłampowicz – muzealnik i badacz starożytności Południowej Ukrainy
Zanim nawiązaliśmy kontakt z Olgą Fotinicz, nazwisko Charłampowiczów na łamach naszego pisma pojawiało się wielokrotnie, jednak bohaterami publikacji byli Konstanty lub Stefan. Okazuje się, że znaczącą postacią był też Paweł. Więcej wiadomości o nim udało się znaleźć dopiero teraz, gdy pojawiły się poświęcone dziejom muzealnictwa w Ukrainie artykuły Anny Janenko (Анна Яненко), która wykorzystała informacje z archiwów kijowskich (Центральний державний архів вищих органів влади та управління України oraz Науковий архів Інституту археології НАН України). Paweł Charłampowicz urodził się 4 lutego 1884 roku i po ukończeniu Uniwersytetu Warszawskiego (wydział prawniczy) podjął w 1913 roku pracę w sferze muzealnej. W 1921 roku, a więc po zwycięstwie bolszewizmu i utworzeniu Białoruskiej SRR, przebywał w Mińsku,…
-
Podlaskie paradoksy oczyma kijowskich etnologów
Podlaskie paradoksy oczyma kijowskich etnologów Latem 1997 r. na Północnym Podlasiu prowadziła badania terenowe ekspedycja etnograficzna Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, w której skład wchodzili doktor nauk historycznych Walentyna Borysenko, laborant Katedry Etnologii i Krajoznawstwa Oleg Wojcechiwski oraz aspirantka Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Natalia Styszowa. Celem ekspedycji było zbieranie materiału etnograficznego w regionie. W ciągu dwóch tygodni zebrano dosyć interesujący materiał etnologiczny związany z obrzędowością poszczególnych pór roku, weselem, życiem rodzinnym. Zapisy dokonano w takich miejscowościach, jak Hajnówka, Kleniki, Stary Kornin, Czyże, Mielnik, Widowo, Orzeszkowo, Puciska, Dobrywoda, Czeremcha i Grabarka. Badacze interesowali się także stanem tożsamości etnicznej mieszkańców tych wsi i miasteczek. Informacje, które…
-
Етнографічна спадщина фотографа Степана Харламповича
7 січня 1839 року на засіданні Французької академії наук було повідомлено про розроблений французьким художником і винахідником Луї Жаком Манде Дагером, на основі дослідів Жозефа Нісефора Ньєпса, перший практично придатний спосіб отримання стійкого в часі зображення, сформованого об’єктивом камери-обскури. Цей винахід увійшов в історію під назвою дагеротипія. Два місяці і сім днів пізніше –14 березня 1839 р. – знаменитий англійський астроном Джон Фредерик Вільям Гершель запропонував термін «фотографія» – від грецького φώς (φωτός) – світло та γράφω – пишу. Величезний винахід людства розпочав відлік часу своєї історії, одночасно з цим документально зберігаючи саму історію для майбутніх поколінь. Дії, факти, особи і багато іншого потрапило за 170 років в об’єктиви фотокамер…
-
Один букет, але кожна квітка своя
З професором Ігорем Мацієвським розмовляв Юрій Місіюк — Пане професоре, розкажіть будь ласка про себе. — Я за фахом композитор і дослідник народної музики, передусім інструментальної, українознавець і може, ширше, слов’янознавець. Родом я з України. Мама харків’янка, батько з Поділля. Закінчив консерваторію у Львові, потім аспірантуру і докторантуру в Петербурзі і зараз завідую сектором інструментознавства Інституту історії мистецтв в Петербурзі. — Як Ви знайшлися саме тут, на Підляшші? — Мене запросила фундація «Музика кресів», яка створилася в Люблині, і яка хоче згуртувати дослідників, що вивчають музику народів проживаючих по-сусідськи з поляками, отже передусім українського, білоруського і литовського. Мене запросили до участі в етномузикологічній науковій конференції, яка зараз відбувається в селі…
-
Podlaski „Садъ божественныхъ пѣсней”
I. Чи можна заколядовати? Przez dziesiątki, a nawet setki lat obszar zamieszkany przez ludność ukraińską podzielony był licznymi granicami politycznymi i administracyjnymi. Stan taki widzimy zarówno w XVIII, XIX jak i w XX w. Nawet teraz w każdym z sąsiadujących z niepodległą już Ukrainą państw można znaleźć większe lub mniejsze obszary, które zgodnie z prawdą należy uznać za peryferia ukraińskiego terytorium etnicznego. Ta dezintegracja ukraińskiego obszaru etnicznego i stała obca presja prowadząca do wynaradawiania się elity narodowej (szlachty w Rzeczypospolitej i starszyzny kozackiej w Rosji po likwidacji autonomii Hetmanatu), były w znacznym stopniu rekompensowane przez prężność obfitej i różnorodnej ukraińskiej kultury ludowej (ówczesnego odpowiednika współczesnej kultury masowej). Najaktywniejszym, najbardziej mobilnym…
-
«Святая Варвара церкву збудовала…»
Przez dziesięciolecia św. Barbara także na Podlasiu kojarzyła się głównie z “Barbórką” – obchodzonym 4 grudnia świętem górniczej braci, która w pocie czoła fedrowała węgiel będący podstawą polskiej energetyki i eksportu. Zwłaszcza dla mieszkańców miast przypadające 13 dni później prawosławne święto welikomuczenicy Warwary, w ludowej wiejskiej tradycji obrosłe licznymi powiedzeniami i prognozami co kwestii przyszłej pogody, mijało jakby nie zauważone, pewnie dlatego że w tej chwili tylko dwie cerkwie – w Milejczycach i Kuzawie – mają tę świętą za swoją patronkę. Co najmniej od lat 80. XVI w. cerkiew św. Barbary była także w Drohiczynie, pełniąc rolę cerkwi trapeznej monasteru Troickiego. W opublikowanej w 1938 r. historii Drohiczyna jej autor…
